Η Κάρπαθος σε ένα παράξενο διεθνές συνέδριο - To Μανώλη Δημελλά

Ποιός δεν έχει δει την ταινία "Εχθρός προ των πυλών" με τον Jude Law;

Την ιστορία του αληθινού σουπερ-ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης, του Vasili Zaitzev (1915-1991).

Ο Σνάϊπερ αυτός σκότωσε 225 στρατιώτες και αξιωματικούς της Βέρμαχτ, μέσα σε 37 ημέρες. Από 10 Νοεμβρίου μέχρι 17 Δεκεμβρίου 1942, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Στάλιγκραντ, από αυτούς οι 11 ήταν εκπαιδευμένοι Γερμανοί ελεύθεροι σκοπευτές, που προσπαθούσαν να τον ξεπαστρέψουν.

Γνωρίζεται όμως τη σημαίνει Zaitzev στα Ρωσικά; μα πρόκειται για τον Λαγό!

Υπάρχει λοιπόν ένας λαγός-λιοντάρι, όπως κάπου αλλού υπάρχει και λαγός-Θεός. Μα όταν λέμε λαγός, δεν μας θυμίζει εκείνον τον δειλό που όλο ξεγλυστράει; ή μήπως το παμπόνηρο cartoon με τις γλυκιές αφτάρες του, τον bugs banny;

Αυτές τις τόσο μπερδεμένες και αντιφατικές έννοιες που δίνουμε στο γλυκό θηλαστικό, αλλά και η λογοτεχνική υπόσταση του ζώου έγιναν διεθνές συνέδριο!

Μόλις πριν από λίγες μέρες, τον Ιούνιο 2014, λαγόφιλοι και λαγομελετητές, ιστορικοί, ιστορικοί της τέχνης, κριτικοί λογοτεχνίας, λαογράφοι, ειδικοί στην πολιτιστική ανθρωπολογία, τη μυθολογία, και γλωσσολόγοι, όλοι μαζεύτηκαν στο Ρωσικό ινστιτούτο λογοτεχνίας. Στο σπίτι του Πούσκιν, στην Αγία Πετρούπολη με θέμα την "φιλοσοφία του Λαγού-Απροσδόκητες προοπτικές στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες"!

Με συμμετοχές από Ρωσία, Ουκρανία, Ισραήλ, Γαλλία, Λετονία και τη Βουλγαρία. Η επιτροπή δέχθηκε περισσότερες από 120 συμμετοχές και τελικά παρουσιάστηκαν οι 58 καλύτερες μελέτες.

Ίσως να μην είναι πολύ σωστό, όμως θα ξεκινήσω να περιγράφω τις εργασίες που αναπτύχθηκαν στη "φιλοσοφία του λαγού" με ένα από τα δικά μας, τα Ελληνικά θέματα, που παρουσιάστηκαν στο μουσείο Πούσκιν.

Η παροιμία της Καρπάθου ήταν το θέμα του Dmitri Afinogenov (IWI RAS, MSU). Πρόκειται για την αρχαία παροιμία: "Ο Καρπάθιος τον λαγώ", και μάλιστα αναφέρθηκε ότι υπάρχει μια περίπου αντίστοιχη στη Ρωσική παράδοση:  "bought Baba porosa".

Σύμφωνα με τον Καρπάθιο λαογράφο Μηνά Αλεξιάδη (και την ολοκληρωμένη μελέτη στο βιβλίο του" Η Κάρπαθος σε αρχαίους Έλληνες, Λατίνους και Βυζαντινούς συγγραφείς, Καρδαμίτσας 2013) οι κάτοικοι του νησιού εισήγαγαν λαγούς, προφανώς επειδή δεν ενδημούσαν στη Κάρπαθο. Τον παροιμιόμυθο γνώριζε και ο Αριστοτέλης, πρώτη αναφορά από τον Αρχίλοχο τον 7. αι. π.χ.  και σήμαινε περίπου ότι λέμε σήμερα "πήγε για μαλί και βγήκε κουρεμένος".  

Ο παροιμοιόμυθος όπως αναφέρει ο Αλεξιάδης, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί με την κλασική ορολογία ως παροιμία του "παλίντροπου βέλους" ή "παροιμία του χειρότερου αποτελέσματος" ή "παροιμία των αυτοπαθημάτων".

Ο  Dmitri Afinogenov αναφέρεται στον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης, τον Βυζαντινό συγγραφέα του XII αιώνα. Στα σχόλια για το έργο του Ομήρου αναφέρεται στους κατοίκους δύο άλλων ελληνικών νησιών, της Αστυπάλαιας και της Ανάφης. Ένας κάτοικος της Αστυπάλαιας έφερε στην Ανάφη λίγες πέρδικες, αυτές γρήγορα αναπαρήχθηκαν και πολλαπλασιάστηκαν.

Στη συνέχεια οι κάτοικοι της Ανάφης μετέφεραν στην Αστυπάλαια ένα ζευγάρι κουνελιών, και αυτά, πολύ σύντομα πολλαπλασιάστηκαν, και μόνο η κορυφαία του μαντείου των Δελφών, έδωσε τη λύση. Να αναπαράγουν τα σκυλιά και να οργανώσουν το κυνήγι, έτσι σώθηκε η Αστυπάλαια από την ολοκληρωτική καταστροφή.

Ο επικεφαλής του ινστιτούτου ερευνών της Ρωσικής λογοτεχνίας Konstantin Bogdanov, παρουσίασε την έκθεση "Η ηθική στην πανίδα. Κλασικοί της ρωσικής λογοτεχνίας και λαγοί της Ρωσίας " χρησιμοποίησε ποιήματα και μεταφράσεις γαλλικών μύθων από τον ποιητή Derzhavin, και πολλές σκηνές κυνηγιού, όπως παρουσιάστηκαν στη Ρωσική πεζογραφία του ΧΙΧ αιώνα.

Ο Kirill Zubkov ( πανεπιστήμιο Αγίας Πετρούπολης the RAS Institute of Russian literature) προετοίμασε θέμα που ήταν αφιερωμένο στη χρήση εικόνων του λαγού, στη ρωσική λογοτεχνία από τη δεκαετία 1860 και μετά, με ιδιαίτερο βάρος στα δημοσιογραφικά έντυπα.

Ενώ η Elena Kuranda (Αγία Πετρούπολη)  μελέτησε τους λαγούς, στην ποίηση του Igor Severyanin (1887-1941).
Τα φυλλάδια που κυκλοφορούσαν στην Αγγλία τον 15ο και 16ο αιώνα και περιγράφουν κόλπα απατεώνων, ήταν η πρωτότυπη εργασία του  Vladimir Makarov (Καζάν-Βόλγας, Federal University). Τα έντυπα αυτά παρουσίασαν την αργκό του ποινικού κόσμου, και υποτίθεται ότι θα εξασφάλιζαν τον αναγνώστη από παγίδες και κακοτοπιές, από τους εγκληματίες. Αυτά τα "fishers rabbits"  περιλαμβάνουν ζωγραφιές ενός κουνελιού που τελικά δεν πέφτει θύμα στους επίδοξους απατεώνες.

Η Dina Magomedov (RSUH, Imli RAS) ανέλυσε τα  ποίηματα του σπουδαίου Ρώσου συμβολιστή Alexander Blok "Bunny" (1820-1921).

Προσεγγίζεται η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής στην αλληλογραφία του με τη σύζυγό του, όπου, μεταξύ άλλων, η Lyubov Dmitrievna, ονομαζόταν λαγός. Ο ποιητής δημιούργησε μια κρυφή επικοινωνία, που κατανοούσε μονάχα εκείνη.

Η έκθεση της Valentina Lusini και του Alexander Krat (ΔΛΠ Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, Ane) προσέγγισε τους λαγούς και τα κουνέλια  από την άποψη της γλωσσολογίας. Την ύπαρξη πολλών και διαφορετικών λεξιλογικών αναλύσεων σε διαφορετικές γλώσσες, για τον προσδιορισμό των ζώων.

Η Ivan Derzhanski (Σόφια, Ινστιτούτο Μαθηματικών και Πληροφορικής, BAS) και η Elana Sirok (εθνικό Πανεπιστήμιο Κιέβου) πραγματοποίησαν σύγκριση στους λαγούς στη βουλγαρική και την ουκρανική γλώσσα στα επίπεδα του λεξιλογίου, το σχηματισμό των λέξεων αναγνώρισης και της φρασεολογίας.
Σε πολλούς πολιτισμούς του κόσμου ο λαγός ενεργεί σαν απατεώνας, θεωρείτε ένα ύπουλο και πονηρό πλάσμα.  Η Daria Mishchenko (RAS, LLACAN CNRS) περιέγραψε τα παραμύθια για την πονηριά του λαγού των λαών Mande, που ζουν στη Δυτική Αφρική.

Η παρουσίαση του Dmitri Doronina (IEA RAS) ήταν αφιερωμένη στο λαγό κατά τη μυθολογία των τουρκικών νομάδων των Αλτάι (ομοσπονδιακό κράτος υποκείμενο της Ρωσίας, στα σύνορα του Καζακστάν). Υπάρχει μάλιστα ένα κουνέλι που εμφανίζεται σαν το γιο (ή κόρη) της ουράνιας θεότητας Olgina, αλλά και ως σύμβολο του είδους των Αλτάι. Και το δέρμα ή μια εικόνα του λαγού διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στις σαμανικές τελετές τους.

Ειδικά για στο σλαβικό παραδοσιακό πολιτισμό και την  Εθνοβοτανική παρουσιάστηκε μια σειρά από μελέτες αφιερωμένες στα φυτά, τα οποία ονομάζονται λαγός. Η έκθεση της Valeria Kolosova (RAS) ονομαζόταν: "Το γρασίδι Κουνέλι στην εθνική βοτανική των Σλάβων".

Ενώ η έκθεση της Alexandra Ippolitova  ήταν "Από το Λαγό χόρτο, Suecia capucci" και τον τρόπο που μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα πράσινα κουνέλια στη φύση (με σχετικά υλικά από ρωσικά χειρόγραφα βοτανολόγων), και οι Kirill Hugin και Ekaterina Hudina (RSUH, RGADΑ, Timiryazev) περιγράφεται η περίπτωση της θεραπείας του βογιάρου BI Morozov, το 1661, με φάρμακο από το "πόδι του κουνελιού".

Η έκθεση της Nina Osipova (Μόσχα ανθρωπιστικό Πανεπιστήμιο) "ο Λαγός εναντίον του κουνελιού:  μια τυπολογία των μοντέλων στον πολιτισμό". Μελέτησε τη χρήση των εικόνων, Λαγών και Κουνελιών, από την μεσαιωνική ζωγραφική στη σύγχρονη τέχνη, και έφτασε μέχρι την γούνινη υποκουλτούρα.

Η Elena Lazareva (GII) μελέτησε και παρουσίασε το έργο του Γερμανού παιδαγωγού καλλιτέχνη Joseph Beuys (1921-1986). Να σημειώσουμε τη performance του δημιουργού "wie man toten Hasen die Bilder erklart"( Πως εξηγούμε τις εικόνες σε έναν νεκρό λαγό 26/11/1965).

Η Svetlana Kolmogorov (Σόφια, Βουλγαρία) μίλησε για τη μοντέρνα εμφάνιση ενός λαγού δολοφόνου, που μπορούμε να παρακολουθήσουμε στις ταινίες "Night of the Lepus", "Peter Rottentail" κ.α. Πρόκειται για cult ταινίες τρόμου, με πρωταγωνιστές ορδές από αιμοβόρα κουνέλια!

Δεν έλλεψαν τα θέματα που αφορούσαν τη μαγειρική (C. Noses), την μαγεία (N.Kamelina), τον άνθρωπο-λαγό στον ζωγράφο Charles Lebrun ( Y. Belova), ακόμη και θέμα που είχε να κάνει με των ερωτισμό των ομοφυλόφιλων, θέμα της C. Reshethikova (Γαλλία), βασισμένο σε ένα Αττικό αγγείο του VI-V αιώνα.

Λίγο να καταπιαστείς με το θέμα και βλέπεις ότι δεν υπάρχουν όρια στον λαγό, τόσο στη φιλοσοφία, όσο και τη τέχνη. Ένας λαγός κρύβεται με συμβολισμούς, μέσα σε κάθε βήμα της ζωή μας.

Από τον ποιητή Μίλτο Σαχτούρη και τους "τρελλούς λαγούς του", στα δημοτικά τραγούδια και τις παροιμίες, κι από εκεί στον τραγουδιστή Σταμάτη Γονίδη, και στον δικό του "ιπτάμενο λαγό", το βιβλίο του.

Κινέζικα ωροσκόπια, ονειροκρίτες, σοκολατένια αυγά, βιβλία για παιδιά, τετράδια, ψυχαναλυτικές σημειώσεις. Δεκάδες μεταφορές όλες φέρνουν άτακτα χαρωπά λαγουδάκια, αυτά όμως είναι κατασκευασμένα για τα ανθρώπινα μυαλά!

Στη πεζή ζωή μας δεν τρυπώνουν σε μαγικά καπέλα και είναι ακόμη πιο απίθανο να νιώσουμε αυτά τα πλάσματα όταν ερωτοτροπούν ή όταν παλεύουν να στρώσουν το γιατάκι τους και να επιβιώσουν.

Φτάνουν τα φώτα ενός περαστικού αυτοκινήτου, για να σκοτώσουν ένα αληθινό μικρό Zaitzev. Και τότε ο λαγός θα γίνει ένα κοφτό:

 Κρίμα, δεν βαριέσαι. Κι έπειτα εμείς, μεσ΄τη νυχτιά, θα ψάχνουμε τσουκάλι και κρεμμύδια, για το στιφάδο...

 

Ζωγραφικός πίνακας: Jean-Baptiste Oudry - Natura Morta Con Lepre E Cosciotto Di Agnello - 1742

 

https://www.opendemocracy.net/od-russia/ariadne-arendt/hare-today-and-gone-tomorrow

https://valentinagurarie.wordpress.com/tag/hare-philosophy/

http://www.personal.ceu.hu/students/10/Yulia_Karpova/

http://rupaper.com/post/8119