Το «Επιτελικό Κράτος» συνιστά πολιτική επιλογή σύγχρονης διακυβέρνησης, με στόχο μια κυβέρνηση πιο κοντά στον πολίτη και ικανή να καθοδηγεί στρατηγικά το δημόσιο τομέα. Δεν αποτελεί αυτοτελή θεωρία δημοσίου δικαίου, αλλά συνδέεται με τη Νέα Δημόσια Διοίκηση και την αντίληψη του κράτους που «καθοδηγεί» αντί να «εκτελεί». Στον πυρήνα αυτής της προσέγγισης βρίσκεται η μετάβαση από ένα κράτος γραφειοκρατικής διαχείρισης σε κράτος στρατηγικής καθοδήγησης, που σχεδιάζει πολιτικές, συντονίζει διοικητικές μονάδες και αξιολογεί αποτελέσματα.
Η Ελλάδα υιοθέτησε θεσμικά το μοντέλο με τον Ν. 4622/2019 «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης». Ο νόμος επιχείρησε να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες όπως η πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων, η έλλειψη συντονισμού, η απουσία συστηματικής αξιολόγησης δημόσιων πολιτικών.
Μεταξύ των βασικών καινοτομιών περιλαμβάνονται η ενίσχυση του κεντρικού συντονισμού μέσω της Προεδρίας της Κυβέρνησης, η εισαγωγή μηχανισμών παρακολούθησης κυβερνητικού έργου και η συστηματοποίηση του νομοθετικού προγραμματισμού. Έτσι, η παραδοσιακή διοικητική πυραμίδα αποκτά επιτελικό κέντρο βάρους, χωρίς να θίγεται η αρχή της νομιμότητας και η διάκριση των λειτουργιών του κράτους.
Η εφαρμογή του επιτελικού μοντέλου συνδέθηκε με συγκεκριμένα αποτελέσματα, κυρίως σε πεδία που απαιτούν υψηλό συντονισμό.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός, με εμβληματικό παράδειγμα την πλατφόρμα gov.gr, κατέστησε εφικτή τη συγκέντρωση εκατοντάδων υπηρεσιών σε ένα ενιαίο σημείο εξυπηρέτησης, κάτι που προϋποθέτει κεντρικό σχεδιασμό και σαφή ιεράρχηση στόχων.
Η διαχείριση κρίσεων, όπως η πανδημία COVID‑19 και οι φυσικές καταστροφές, ανέδειξε την ανάγκη για ταχεία λήψη αποφάσεων και οριζόντια κινητοποίηση της διοίκησης.
Παράλληλα, τα εργαλεία παρακολούθησης του κυβερνητικού έργου και ο ετήσιος νομοθετικός προγραμματισμός συνέβαλαν στη μείωση της αποσπασματικότητας και στην έμφαση στο αποτέλεσμα.
Από την εμπειρία εφαρμογής του επιτελικού κράτους δεν προκύπτει θεσμική υποβάθμιση του ρόλου του βουλευτή, ούτε απαξίωση του συνταγματικού του προορισμού. Η ενίσχυση του κυβερνητικού συντονισμού αφορά πρωτίστως την εσωτερική οργάνωση της εκτελεστικής εξουσίας και δεν μεταβάλλει τη συνταγματική θέση της Βουλής, ούτε τον ρόλο των βουλευτών ως φορέων λαϊκής αντιπροσώπευσης, που κάθε εξουσία οφείλει να σέβεται.
Η διεθνής και ελληνική εμπειρία δείχνει ότι η πραγματική απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι η οργανωμένη ευθύνη, αλλά η αβεβαιότητα, ο κατακερματισμός και η μετάθεση ευθυνών από επίπεδο σε επίπεδο. Όταν, αντίθετα, συνδυάζεται η τεχνοκρατική επάρκεια των επιτελικών δομών με το πολιτικό αισθητήριο των αντιπροσώπων του λαού, το αποτέλεσμα είναι μια διοίκηση απολογιστική, περισσότερο προβλέψιμη και τελικά πιο δημοκρατική.
Σε μια περίοδο σύνθετων προκλήσεων, το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «επιτελικό κράτος ή δημοκρατία», αλλά αν θα έχουμε ένα κράτος ανοργάνωτο και αντιφατικό ή ένα κράτος αποτελεσματικό, διαφανές και υπεύθυνο απέναντι στην κοινωνία.
Η επιλογή αυτή βαραίνει όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Όσους κυβερνούν, αλλά και όσους αντιπολιτεύονται. Δεδομένου ότι το δημοκρατικό διακύβευμα είναι να συμβάλουν με ρεαλιστικές προτάσεις στην καλυτέρευση της δημοκρατίας, την άψογη λειτουργία του κράτους και βεβαίως στη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών.
Και κυρίως την ώρα που πρέπει και εκεί που πρέπει …
*O Βασίλης Υψηλάντης είναι Δικηγόρος/ Κοσμήτορας της Βουλής/ Πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών της Βουλής/ Βουλευτής Δωδεκανήσου ΝΔ
ΠΗΓΗ: https://www.mononews.gr/politics/columns-the-politic/epiteliko-kratos-vs-steiras-katangelias
