«Γιατί η καρδιά μας χτυπάει στη μητρική μας γλώσσα;»
Γράφει η Ειρήνη Σαμαρά
Φιλόλογος
Αναδημοσίευση από την εκπαιδευτική πλατφόρμα The Genius Fifi (thegeniusfifi.com)
Η Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας, γνωστή και ως Παγκόσμια Ημέρα Μητρικής Γλώσσας, είναι μια παγκόσμια γιορτή που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Φεβρουαρίου. Καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση της UNESCO στις 17 Νοεμβρίου 1999 και επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, από τον Φεβρουάριο του 2000.
Σκοπός της ημέρας αυτής είναι να προωθήσει τη γλωσσική και πολιτιστική πολυμορφία, την πολυγλωσσία και τη διάσωση των λιγότερο ομιλουμένων γλωσσών, αναδεικνύοντας τη σημασία της μητρικής γλώσσας για τη διατήρηση της πολιτιστικής ταυτότητας των λαών.
Ως μητρική γλώσσα ορίζεται η πρώτη γλώσσα που μαθαίνει ένα άτομο από τη γέννησή του, συνήθως από το οικογενειακό περιβάλλον και πριν από τη σχολική εκπαίδευση. Με τη λειτουργία της ως πρωτόλειο μέσο επικοινωνίας και σκέψης, η μητρική γλώσσα αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της γλωσσολογικής και πολιτιστικής ταυτότητας ενός ανθρώπου και ακόμα περισσότερο της κοινωνικής. Η σημασία της μητρικής γλώσσας στην εκπαίδευση και στη διαμόρφωση της προσωπικότητας είναι καθοριστική.
Είναι εκπληκτικός ο τρόπος με τον οποίο η γλώσσα διαμορφώνει το άτομο, βάζοντας τα πολιτισμικά εφόδια στη «βαλίτσα» του κοινωνικού του κεφαλαίου, που την κουβαλάει σε όλη του τη ζωή, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της γλώσσας στην κοινωνία.
Οι πρώτες λέξεις, τα πρώτα εννοιολογικά πλαίσια μας συνοδεύουν και είναι η «βαριά» μας κληρονομιά. Ως προϊόντα της κοινωνίας στην οποία ζούμε και μεγαλώνουμε, καθοριζόμαστε συνειδησιακά και τοποθετούμαστε στον κοινωνικό χώρο. Γινόμαστε «όμοιοι», «παρόμοιοι» και «διαφορετικοί» περνώντας μέσα από τις πολιτισμικές ζυμώσεις και συναντώντας ανθρώπους που μιλάμε την ίδια γλώσσα ή μία διαφορετική.
Αυτή η βαθιά ρίζα στη δική μας γλώσσα είναι που μας επιτρέπει, τελικά, να ανοιχτούμε με σεβασμό και «δημιουργική» περιέργεια προς τον «Άλλο». Η πολυγλωσσία δεν είναι απλώς το …άθροισμα των γνώσεων, αλλά η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο μέσα από πολλαπλά πρίσματα. Όταν έχουμε κατακτήσει τη μητρική μας γλώσσα, κάθε νέα γλώσσα που μαθαίνουμε δεν έρχεται να την αντικαταστήσει· έρχεται να προσθέσει νέα χρώματα στην παλέτα μας, νέες εμπειρίες και να τιμήσουμε – εκτιμήσουμε διαφορετικές κουλτούρες, μετατρέποντας την επικοινωνία σε μια γέφυρα πολιτισμών και την πολυγλωσσία σε ένα πανίσχυρο εφόδιο κατανόησης και συμπερίληψης.
Τότε, αντιλαμβανόμαστε ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο μια ιδέα ή μια συνήθεια. Είναι το πνεύμα και το σώμα μας: το ύφος της ομιλίας, ο τρόπος συμπεριφοράς, η ερμηνεία του πολιτισμικού οικοσυστήματος… Είναι η αφετηρία για να καταλαβαίνουμε και να αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας και τους άλλους, ο συναισθηματικός δεσμός που επικοινωνούμε συναισθηματικά με το περιβάλλον μας, το εισιτήριο για τη γνωσιακή μας εξέλιξη, η βάση για την εκμάθηση οποιασδήποτε άλλης γλώσσας. Είναι το όχημα που μεταφέρει τις συλλογικές αξίες και την εθνική μας ιστορία.
Η μητρική γλώσσα δεν είναι απλώς ένα εργαλείο επικοινωνίας, αλλά ένα ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας που διαμορφώνει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, ενισχύοντας τη γλώσσα και την ταυτότητα κάθε ανθρώπου.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ραγδαίους ρυθμούς, η διατήρηση της μητρικής γλώσσας δεν είναι μια πράξη στασιμότητας, αλλά μια πράξη αυτογνωσίας και πολιτιστικής συνέχειας. Είναι στο χέρι μας να την κρατήσουμε ζωντανή· όχι ως ένα μουσειακό είδος, αλλά ως ένα δυναμικό εργαλείο που εξελίσσεται μαζί μας. Κάθε φορά που επιλέγουμε μια ιδιαίτερη λέξη, κάθε φορά που διηγούμαστε μια ιστορία στα παιδιά μας στην «πρώτη μας λαλιά», κρατάμε ανοιχτό τον διάδρομο που μας συνδέει με την ιστορία και τον πολιτισμό μας.
Η μητρική γλώσσα είναι, τελικά, η πυξίδα μας: όσο καλά κι αν μάθουμε να κινούμαστε στους …χάρτες άλλων γλωσσών, αυτή θα είναι ο οδηγός για να μας δείχνει τον δρόμο της επιστροφής στον εαυτό μας και, την ίδια στιγμή, να μας ανοίγει πάντα νέους ορίζοντες.
Πηγή: Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο The Genius Fifi: https://shorturl.at/m55kd
