Για χρόνια κατηγορήσαμε τον δικομματισμό. Τον θεωρήσαμε το απόλυτο πολιτικό κακό και πιστέψαμε πως, ξεπερνώντας τον, γίναμε πιο ώριμοι, πιο ευρωπαϊκοί, πιο δημοκρατικοί. Όταν όμως ήρθε η ώρα των συνεργασιών, δεν συναντηθήκαμε πάνω σε προγραμματικές βάσεις. Συναντηθήκαμε από ανάγκη. Από φόβο. Από πίεση. Και μόλις έσπασε ο πρώτος κρίκος, όλα γύρισαν πίσω.

Η αλήθεια είναι απλή και άβολη: δεν έχουμε κουλτούρα συνεργασιών. Όχι γιατί δεν μπορούμε πολιτικά, αλλά γιατί δεν μάθαμε ποτέ να συγκρουόμαστε δημιουργικά πάνω σε ιδέες.

Σήμερα η κοινωνία σπρώχνεται σε ένα ψευδεπίγραφο δίλημμα: σύστημα ή αντισύστημα. Ένα δίλημμα που βολεύει και τους δύο. Το σύστημα κρύβει τις πολιτικές του πίσω από τεχνοκρατική γλώσσα, επικοινωνιακή διαχείριση και φόβο αστάθειας. Το αντισύστημα εκφράζει τον θυμό αποφεύγοντας πολιτικές, προτάσεις και ευθύνη. Έτσι, δεν μιλάμε για λύσεις. Μιλάμε για συνθήματα.

Η πραγματική επανεκκίνηση δεν είναι επικοινωνιακή. Είναι επανεκκίνηση στις μάχες των ιδεών.

Και προϋποθέτει κάτι ακόμη πιο δύσκολο: όρια στην εξουσία. Η μακροχρόνια παραμονή σε θέσεις ισχύος — ανεξαρτήτως προσώπων — δημιουργεί φαινόμενα πολιτικής κόπωσης, αποσύνδεσης από την κοινωνία και αναπαραγωγής του ίδιου μοντέλου. Η εξουσία δεν είναι επάγγελμα ζωής. Είναι ευθύνη με αρχή, μέση και τέλος.

Οι δύο θητείες δεν αποτελούν τιμωρία. Αποτελούν πράξη δημοκρατικής υγείας. Δεν περιορίζουν την εμπειρία.

Περιορίζουν τη φθορά της εξουσίας. Δεν αποκλείουν τους ικανούς. Ανανεώνουν τη δημοκρατία.

Σε ώριμα δημοκρατικά συστήματα, όπως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πολιτική σύγκρουση διεξάγεται ανάμεσα σε καθαρά πολιτικά σχέδια. Δημοκρατικοί και

Ρεπουμπλικάνοι συγκρούονται σκληρά, αλλά εντός θεσμικού πλαισίου, με σαφείς κανόνες, ισορροπίες και κουλτούρα εναλλαγής. Η σύγκρουση δεν θεωρείται απειλή. Θεωρείται βασικός μηχανισμός λογοδοσίας.

Αντίθετα, στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, η σύγκρουση συχνά διολισθαίνει είτε σε τοξικότητα είτε σε προσωποκεντρική διαχείριση. Και εκεί ακριβώς γεννιέται ο θυμός. Ένας θυμός που, όταν δεν βρίσκει προγραμματική διέξοδο, εκτονώνεται σε σχήματα χωρίς σαφή πολιτική πρόταση, χωρίς συνοχή, χωρίς θεσμική προοπτική.

Γι’ αυτό και οι οργανωμένες πολιτικές δομές δεν αποτελούν γραφειοκρατική πολυτέλεια. Αποτελούν θεσμική αναγκαιότητα. Οι επιτροπές, οι τομείς, οι διευθύνσεις — όταν λειτουργούν ουσιαστικά και όχι διακοσμητικά είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει τον κοινωνικό θυμό σε πολιτική πρόταση.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή ενίσχυσης των διευθύνσεων και των προγραμματικών δομών, ιδιαίτερα σε προεκλογικές περιόδους, δεν είναι εσωκομματική διαδικασία. Είναι πολιτικός μονόδρομος.

Γιατί η κοινωνία δεν χρειάζεται άλλη εκτόνωση. Χρειάζεται πολιτική διέξοδο. Δεν χρειάζεται προσωποκεντρικές εκρήξεις.

Χρειάζεται προγραμματικές συγκρούσεις. Η μεγάλη επανάσταση της εποχής μας δεν είναι η καταγγελία του «συστήματος». Είναι η επιστροφή στην τιμιότητα. Τιμιότητα στο τι λες. Τιμιότητα στο τι υπόσχεσαι. Τιμιότητα στο τι μπορείς να εφαρμόσεις.

Δεν χρειαζόμαστε πολιτικούς δεινόσαυρους. Χρειαζόμαστε πολιτική ωριμότητα. Εμπειρία χωρίς εξάρτηση από την εξουσία. Ανανέωση χωρίς άρνηση της γνώσης.

Tο πολιτικό αύριο δεν θα κριθεί από το ποιος φωνάζει πιο δυνατά. Θα κριθεί από το ποιος τολμά να θέσει όρια, να συγκρουστεί με κακές πρακτικές, και να επαναφέρει την πολιτική εκεί όπου ανήκει: στις αξίες και στα καθαρά πολιτικά σχέδια. Γιατί όταν η πολιτική ξαναγίνεται υπόθεση ευθύνης, δεν χρειάζεται ένταση για να πείσεις. Αρκεί να είσαι καθαρός.

* Πολιτευτής ΠΑΣΟΚ στο Νόμο Δωδεκανήσου