Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας
-Το «Graffiti», επικοινωνία λόγου ή προσβολή αισθητικής ?
-Η περίπτωση του Πανεπιστήμιου Αιγαίου
Όταν πέρασα από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και αντίκρισα το graffiti σε εμφανέστατο σημείο στον εξωτερικό πλευρικό τοίχο του νεοσυντηρηθέντος κτηρίου της 7ης Μαρτίου ένοιωσα ένα «ηλεκτροσόκ» μεταξύ αισθητικής, παιδείας, σεβασμού και αντίληψης.
Η αισθητική υποχώρησε κάτω από την πίεση της ανεξέλεγκτης παρέμβασης στο δημόσιο πρόσωπο της μονάδας. Η τροφή της τέχνης νοιώθει να μικραίνει και να γίνεται βορά κάποιων άγνωστων που θέλουν να επιβάλλουν ένα άτυπο διάλογο με το ζόρι κριμένο μέσα από την ανωνυμία και το άγνωστο.
Η παιδεία των «κατασκευαστών» του graffiti ακροβατεί μεταξύ αφέλειας, παροξυσμού και «σκοτεινού» διάλογου. Αποδεικνύοντας την ανασφάλεια που επιχειρείται να παρουσιαστεί το γεγονός ως επιβολή μέσα σε ένα βερμπαλισμό ανέξοδης ισχύος.
Η λέξη σεβασμός αποτελεί στάση ζωής ως προς τα ιδεώδη που ο καθένας κατασκευάζει ώστε να νοιώθει προσωπικότητα ενταγμένα όμως σε ένα κώδικά επικοινωνίας και αναγνώρισης του Άλλου. Η εξάπλωση της εξατομίκευσης παρασύρει την αλήθεια σε μονόδρομους όπου το «εγώ» υπερισχύει και του «εμείς» και το «εμένα» διεκδικεί την δύναμη της «ύβρεως». Αυτή η συνθήκη εγκυμονεί κινδύνους ώστε η παρουσία του «ενός» να παρενοχλεί τους Άλλους και έτσι καταλύεται ο θεσμός της Δημοκρατίας.
Η αντίληψη των γεγονότων από ένα άτομο μιας έντονα συμβολικής πράξεως εφόσον προβάλλεται σε δημόσια θέα και μετατρέπεται σε κοινό έργο, αποτελεί μια ηθική δέσμευση απέναντι του συνόλου. Η σύνθλιψη της χρήσης του δημόσιου χώρου για την «μεταπρατική» εικόνα διοχετευτεί την ασυμμετρία του αντικείμενου υποκαθιστώντας τη σκέψη του υποκειμένου σε μια οριζόντια, ενδιαφέρουσα προσβολή των κοινωνικών κανόνων.
Ο γνήσιος ηθικός προσανατολισμός δεν επιβάλλεται από έξω αλλά αναδύεται «εκ των έσω», μέσω του αποφατισμού, όταν, δηλαδή, κατορθώνουμε να περιθωριοποιήσουμε τόσο τα πάθη όσο και τη σκέψη μέσω της ασκητικής και του διαλογισμού που αμβλύνει τη ροή των σκέψεων και των συλλογισμών. Με αυτό τον τρόπο ανοιγόμαστε προς τον εαυτό μας και στον Άλλο κατά ένα μη εργαλειακό τρόπο, συμπονετικό τρόπο με αισθητικό χαρακτηριστικό.
Η διαμάχη μεταξύ πνευματικότητας και μη πνευματικότητας στην εποχή μας η οποία διακρίνεται αποδίδει ότι η πνευματικότητα αργοπεθαίνει. Η ανάπτυξη της παγκόσμιας μιντιακής αυτοκρατορίας, ο τέλειος ρασιοναλισμός, η υπέρμετρη κατανάλωση σχηματίζουν το προπέτασμα για τον μαρασμό της πνευματικότητας.
Κτίζεται ένα είδος αποχαύνωσης, αλλοτρίωσης, αποδυνάμωσης από την κορυφή έως τη βάση της κοινωνίας. Ενώ υπάρχει μια σχετική ισορροπία μεταξύ του κοσμικού και του θρησκευτικού κόσμου, εμφανίζεται μια έντονη αντίθεση μεταξύ ιδεολογίας και υλισμού, μηχανής και πνευματικότητας, ιδέας και αρπαγής, μηδενισμού και δημιουργίας. Οι αισιόδοξοι φωνάζουν ότι υπάρχει ελπίδα αναστροφής και οι υπόλοιποι ότι ό πλανήτης οδηγείται σε ένα τέλος.
Όλα αυτά μορφοποιούν και συντελούν στις βιαιότητες που παρουσιάζοντε με έντονο βαθμό στο περίγυρο μας. Ακόμη και η ενδοσχολική βία (bulling) είναι παράγωγη της εγωπάθειας και του αμοραλισμού της κατανάλωσης και της επίδειξης ισχύος. Σήμερα η ταπεινότητα έχει περιοριστεί σε μονάδες και η σεμνότητα σε μετρίσιμα γεγονότα.
Ο παιδικός εκφοβισμός είναι τα σπάργανα της επιθετικής διάστασης του ατόμου που από μικρή ηλικία γαλουχείται στη προβολή του «εγώ». Το δημόσιο καλό εκφεύγει από την ανθρωπιστική σφαίρα και γίνεται εμπόριο των διαχειριστών και των μετρίων. Οι βραχείς κυριαρχούν με το οικονομικό ανάστημα τους και η πνευματικότητα, το μεδούλι του πολιτισμού, βρίσκεται σε απομείωση και ευτελισμό.
Είναι κορυφαίο να διακριθούν, η πνευματικότητα, η γνώση, η παιδεία, η κοινωνικότητα ώστε να καλλιεργούν η ηρεμία ψυχής, η ανωτερότητας, η παραδοχή της ετερότητας και να γίνει η διεκδικητικότητα μέσα από την ανάταση της οντότητας και όχι από τη έξαρση της απαίτησης.
Πηγή: Το βιβλίο του Νίκου Π.Μουζέλη: «Νεωτερικότητα και Θρησκευτικότητα», Εκδόσεις: Πόλις, 2014.
Το «Graffiti», επικοινωνία λόγου ή προσβολή αισθητικής ? Η περίπτωση του Πανεπιστήμιου Αιγαίου
Φωτογραφικό υλικό
