Ένα δαιμονικό της Καρπάθου στην Αθήνα...Του Μανώλη Δημελλά

Το Ellui, είναι lifestyle περιοδικό της Σουηδίας, αλλά και ένα από τα πιο διάσημα κλαμπ στην Σεούλ της Κορέας.

Όμως εμείς δεν θα πάμε τόσο μακριά, αφού με το ίδιο όνομα, "Ελλούι", υπάρχει (και καλύτερα να μη βρεθεί στο δρόμο μας), ένα πλάσμα ζόρικο και μοβόρικο! Σκοτεινό και απίστευτα δαιμονικό, που το γνωρίζουν οι παλιοί καρπάθιοι και η ηθοποιός Ρίτα Λυτού ανέλαβε να μας...το συστήσει!

Στην εποχή μας όλα κινούνται γύρω από κατασκευασμένες εικόνες, ακόμη και το είδωλο μας χορεύει μέσα σε οθόνες, έπειτα φουσκώνει ευχαριστημένο και ζει ολομόναχο πάνω τους.

Έτσι τα ερεθίσματα της φαντασίας άλλαξαν, τα παραμύθια δεν είναι πια τα μαθήματα της γιαγιάς ή οι μεγάλες ταξιδιάρες αφορμές, από τα βραχνά λόγια του παππού.

Τα σημερινά ξωτικά, οι φτερωτοί δράκοι και τα ασχημομούρικα τέρατα έχουν αποκτήσει παγκόσμιο χαρακτήρα, μιλάνε ξένες γλώσσες, κόβουν εισιτήρια, και το παλεύουν για διεθνή καριέρα.

Ευτυχώς κάτι αναπνέει μέσα σε ξεχασμένα βιβλία και κάποιο ολότελα κρυφό χνάρι μνήμης, αχνοφαίνεται και γνέφει μέσα στις ψυχές μας.

Η Ρίτα Λυτού μαζί με τον μουσικό Μανούσο Κλαπάκη αποφάσισαν να τα ξεθάψουν!

Πρόκειται για δυο καρπάθικα παραμύθια, "Το Ελλούι" και το "ο φτωχός και η κούτσα (κούκλα)", καταγεγραμμένα στις αρχές τις δεκαετίας του ΄30, από τον θεμελιωτή της καρπαθιακής λαογραφίας, Μιχ. Μιχαηλίδη Νουάρο, στο χωριό Όθος της Καρπάθου, που βγαίνουν, ξεκολλούν μέσα από τα βιβλία. Ντύνονται από τη φωνή της Ρίτας, πιάνουν ένα παράξενο χορό ντοπιολαλιάς και μας ταξιδεύουν σε άγνωστους χωροχρόνους, σε παράλληλα σύμπαντα.

Το "Ελλούι", είναι ένα καρπαθάκι, και δεν είναι άλλο από τη "Γελλούδα", μια υπερφυσική δύναμη αντίθετη με την γέννηση και την ίδια την ζωή. Πρόκειται για ένα θηλυκό παιδοκτόνο δαιμονικό, που κλέβει παιδιά και ρουφά το αίμα τους, επίσης στεγνώνει τις λεχώνες από το μητρικό γάλα. Η παράδοση θεωρεί ότι αυτό το πλάσμα ήταν αρχικά μια νεαρή κόρη από τη Λέσβο, που πέθανε πάνω στον τοκετό. Από τότε έγινε ένα δαιμονικό φάντασμα με γυναικεία μορφή που προσπαθεί να βλάψει τις νεαρές μωρομάνες. Για αυτό και όταν γελά ένα μωρό στον ύπνο του η παράδοση έλεγε ότι πρέπει αμέσως να ξυπνήσει, γιατί υπάρχει φόβος να το ακούσει το Ελλούι (ή Γελλώ ή Γέλλου ή Γιλλού)! Ήταν γνωστή και τριγυρνούσε από την αρχαιότητα, αλλά τη συναντάμε και στους βυζαντινούς χρόνους, με το όνομα "Γελλώ".

Για Το "Ελλούι", τις "Γελλούδες" ή "Λάμιες", υπάρχουν και Λατινικά ονόματα, είναι οι "Geloudes'/'Stringes'/'Gelu'/'Gillo' kai 'Gello' (με ένα και με δύο 'L') που αναφέρονται σε κείμενα της Βυζαντινής περιόδου, μεταξύ 1081-1261 επί Κομνηνών, όταν η αυξανόμενη επιρροή των γυναικών ήταν ευεργετική για την εκκλησία.

Όπως διαβάζουμε σε μια ενδιαφέρουσα μελέτη της Natasha Remoundou-Howley  "οι Γελλούδες ήταν ένα έξυπνο κατασκεύασμα κοινωνικού και ψυχολογικού περιορισμού εναντίον των γυναικών (δεν ήταν το πρώτο ούτε το μόνο άλλωστε στην ιστορία της ανθρωπότητας)"

Σύμφωνα με αυτή την έρευνα, οι βοηθοί του δαιμονικού, -θηλυκού γένους πάντα όπως και η ίδια- ρουφούσαν το αίμα από τα νεογέννητα και το γάλα από τις μητέρες τους και η εκκλησία ερχόταν να σώσει τις μητέρες αυτές προσφέροντας προστασία με την μορφή εξορκισμού, υπενθύμιζε όμως σε αυτές την έλλειψη "αγνότητας" τους ως μητέρες σαν τον κύριο λόγο που είχαν γίνει θύματα των δαιμονικών Γελλούδων.

Η κάθαρση λοιπόν ερχόταν μέσω της εκκλησίας που προέτρεπε τις μητέρες να βαπτίσουν τα νεογέννητα σαράντα ημέρες μετά της γέννηση (εξ'ού και ο μύθος για τις σαράντα μέρες της "λεχώνας", κτλ). Ένα από τα προσονύμια των Γελλούδων είναι "βασκοσύνη" γιατί το βασικό κίνητρο των πράξεών τους είναι ο Φθόνος γι'αυτό και σχετίζονται με το "κακό μάτι" και την βασκανία". Σήμερα το παραμύθι βρίσκει άλλους δρόμους και διαφορετικούς συμβολισμούς, η στρίγκλα Γελλώ καθρεφτίζει την εποχή μας, την αθεράπευτη βουλιμία μας, μια αχορταγιά που θέλει να καταπιεί ολάκερο το σύμπαν.

Το "Ελλούι" μαζί με την παράξενη "κούτσα (κούκλα) του φτωχού", γίνεται παράσταση και ανεβαίνει στο θέατρο Σφενδόνη.

Μα είναι επίκαιρες, έχουν ενδιαφέρον τέτοιες παλιές ιστορίες;

Με τη καθημερινότητα να γκρεμίζεται σαν πύργος από σημαδεμένα τραπουλόχαρτα, τα διδακτικά παραμύθια έχουν πολλαπλάσια αξία από τον χρόνο που τους αφιερώνουμε. Άλλωστε τι μας απομένει αν χαθεί η φαντασία;

"Είχε μιαβ βολά τσ ένα τσαιρό, έναβ βασιλιά τσαι μιαβ βασίλισσα τσ είχασι δώεκα παλληκάρια τσαι κόρη εν είχασι...."

Πρώτη παράσταση: Δευτέρα 30 Μαρτίου και κάθε Δευτέρα, από 13 έως 27 Απριλίου. Κάθε παράσταση ξεκινά στις 21:00.

Την αφίσα επιμελήθηκε η Μυρτώ Δεληβοριά

Θέατρο Σφενδόνη, Μακρή 4 Μακρυγιάννη, τηλ. 2155158968.